Een documentaire maken - deel 1
De afgelopen jaren zijn diverse documentairefilms doorgebroken naar het normale filmcircuit. Films als Farenheight 911 en Supersize Me vormen een uitdaging voor de kijker op een manier die voor de meeste Hollywood-films niet mogelijk is. Ook op kleinere schaal wordt het steeds makkelijker voor iedereen om documentaires te maken en er een publiek voor te vinden via YouTube, filmfestivals of zelfs op TV.
Als u in bezit bent van Pinnacle Studio, een camcorder van redelijke kwaliteit en een microfoon, staat niets u meer in de weg om nu uw eigen documentaires, rapportages en feitenprogramma's te gaan maken.
In de komende maanden behandelen we alle stadia van het maken van een boeiende documentaire, vanaf het eerste idee tot en met het vinden van een publiek voor uw voltooide productie.
Uw onderwerp kiezen
 |
(Vergroten) |
Voordat u de camcorder pakt en begint met opnemen, zou u zichzelf een paar serieuze vragen moeten stellen:
Waar gaat uw film over? - Niet alleen het oppervlakkige onderwerp, maar ook waarop u zich echt wilt richten. De film 'Red hot ballroom' - een van de beste documentaires van de afgelopen jaren - ging, oppervlakkig gezien, over een danswedstrijd. In werkelijkheid ging de film over de wensen en dromen van kinderen van verschillende achtergronden. Denk erover na waarom u persoonlijk geïnteresseerd bent in het onderwerp, en wat u met uw film wilt laten zien.
Kunt u het opnemen? - hebt u de toegang die u nodig hebt om de interviews en het materiaal op te nemen waarmee u de film kunt laten werken? Als u moet filmen in een voetbalstadion of bij een rockconcert, kunt u daarvoor dan toestemming krijgen? Als u in de Amazone moet filmen, kunt u daar dan komen? Als u materiaal nodig hebt van de maanlanding, is dat beschikbaar (jazeker: Nasa stelt al haar filmmateriaal gratis beschikbaar aan elke filmmaker die het wil gebruiken).
Hoe lang wordt het programma en wat is de doelgroep? Deze twee vragen houden verband met elkaar. TV-documentaires zijn gewoonlijk 50 minuten lang (een uur inclusief reclameblokken). Programma's voor YouTube kunnen niet langer zijn dan 10 minuten. Documentaires voor fourdocs (http://blogs.channel4.com/fourdocs/) duren drie minuten. Documentaires voor de bioscoop zijn meestal anderhalf uur lang. Op filmfestivals worden zowel korte (rond 10-20 minuten) als langere films (meer dan 50 minuten) vertoond, hoewel elk festival zijn eigen voorwaarden heeft. De keuze die u maakt over lengte en doelgroep bepaalt een groot deel van uw andere keuzes. Een documentaire voor online moet continu de aandacht vasthouden. Kijkers haken na een paar seconden af als het niet boeiend genoeg is. Een bioscoopfilm mag langzamer zijn.
Planning
 |
(Vergroten) |
Wanneer u eenmaal weet wat u wilt gaan doen, kunt u gaan nadenken over de manier waarop u dit voor elkaar gaat krijgen.
De meeste documentaires bestaan voor een flink deel uit interviews met personen die veel van het onderwerp afweten, of persoonlijk betrokken zijn bij de 'actie' van de film. Beslis zo snel mogelijk wie dit zijn en zorg dat u er zeker van bent dat ze mee willen werken met u. Wees u bewust van welke informatie u van elk van deze geïnterviewden wilt hebben, en probeer mensen te vinden die interessant zijn en boeiend kunnen vertellen.
Kijk uit naar sterke persoonlijkheden. Goede films volgen vaak het pad van een interessante persoon of groep personen door een gebeurtenis die hun leven voorgoed heeft veranderd. Als u iemand kunt vinden die interessant genoeg is en u erbij kunt zijn met de camera terwijl hun wereld verandert, dan is uw film al half gemaakt. Als u geen boeiende persoonlijkheden in uw documentaire hebt, zult u extra hard moeten werken om het verhaal te kiezen dat de hele productie verbindt.
Begin met het maken van een ruw storyboard of script. Uiteraard kunt u niet precies regel voor regel weten wat er in uw film gaat gebeuren, maar het is belangrijk dat u de film kunt verdelen in scènes en begint na te denken over wat voor opnamen u voor elke scène nodig hebt.
Als uw film 50 minuten lang moet worden, splitst u deze op in delen van 5-10 minuten en maakt u een eerste schets van wat u in elk deel verwacht. Op die manier kunt u snel uitvinden hoe uw project gaat werken en hoe het verhaal zich ontrolt. Tijdens het plannen, opnemen en bewerken zullen er zeker dingen veranderen, maar als u met een duidelijke schets begint weet u welke scènes u kunt laten vallen als zich een nieuwe mogelijkheid voordoet, en welk gat u moet opvullen wanneer een geïnterviewde afhaakt.
Hoe meer u over uw film weet voordat u begint met opnemen, hoe makkelijker de klus zal zijn.
De verteller
 |
(Vergroten) |
Wanneer het tijd is voor de montage, moet u de hele film samen zien te brengen tot een logisch verhaal. Dit is vaak de taak van de verteller. Beslis voordat u begint of de verteller deel uitmaakt van het verhaal (in film van Michael Moore is de verteller altijd de drijvende factor achter het verhaal) of enkel op de achtergrond het verhaal aan elkaar praat (in een film van David Attenborough blijft de verteller voornamelijk op de achtergrond).
Bedenk ook of u de verteller in beeld wilt brengen of alleen een voiceover wilt gebruiken. Over het algemeen is het zo dat hoe meer de verteller persoonlijk bij het verhaal is betrokken, hoe meer deze in beeld zal moeten zijn. Dat betekent vaak dat ook die op locatie moeten worden gefilmd.
Als u denkt dat u goed weet hoe het programma gaat werken, kan het soms de moeite waard zijn een script te maken voor de verteller voordat u begint met filmen. Wees er echter op voorbereid alles te veranderen wanneer de camera eenmaal loopt.
Toestemming
Neem indien mogelijk van tevoren contact op met alle sprekers en locaties om er zeker van te zijn dat die er geen probleem mee hebben om te worden gefilmd. Als u van plan bent u werk op enige manier in het openbaar te vertonen, moet u daarnaast iedereen in de film en alle eigenaren van locaties waar u deze hebt opgenomen zo ver zien te krijgen een vrijgave te ondertekenen (voorbeelden hiervan kunt u online vinden, bijvoorbeeld hier: http://www.channel4.com/fourdocs/media/p/release_form.pdf ). Met deze documenten wordt eenvoudig bevestigd dat alle betrokkenen ermee akkoord gaan dat u de film monteert zoals u maar wilt. Dit lijkt misschien wat overbodig, maar als uw productie online of op TV terechtkomt en iemand vraagtekens zet bij wat u ervan hebt gemaakt, zult u blij zijn dat u die schriftelijke toestemming hebt geregeld.
Volgende keer in deel 2
In het volgende artikel in deze serie behandelen we het opnemen van de interviews en gebeurtenissen waaruit uw documentaire bestaat.
*Aanbieding geldig tot 31 December 2008